Geschreven door:	anoniem [meer]
Datum ingestuurd:	10 december 2006
Niveau:	5 vwo
Taal:
Woorden:	3248
Opvragingen:	1501 (35 deze maand)
Waardering:	Currently 4.80/5 1 2 3 4 5 4.8/5 (5 stemmen)

Titel: Het meesterstuk
Auteur: Anna Enquist
Ondertitel: Niet van toepassing
Jaar van uitgave: Augustus 1994
Aantal bladzijden: 307 bladzijden

Verantwoording keuze en verwachting:
Mijn moeder en ik hadden ergens een recensie gelezen van dit boek en het leek ons wel een interessant boek. Dus heb ik dit boek aan mijn moeder gegeven met kerst. Zij vond het een heel mooi boek, maar ze dacht niet dat ik het een mooi boek zou vinden. Dat maakte mij een beetje nieuwsgierig. Toen heb ik besloten dat ik dit boek wilde lezen.
Ik verwachtte dat het een psychologisch en ingewikkeld boek zou zijn, want daar houdt mijn moeder wel van.

Korte samenvatting van de inhoud:
Johan Steenkamer is een kunstschilder. Johan leeft voor zijn beroep. Volgens hem is de zin van het leven keihard werken om vervolgens beroemd te worden. Zijn talent heeft hij van zijn vader geërfd, die zijn moeder Alma verlaten heeft toen Johan nog erg jong was. Johan is Alma's oogappel, tot grote ergernis van zijn broer Oscar, die al zijn hele leven voor zijn moeder zorgt en er nooit een vriendelijk complimentje voor terug krijgt.

Oscar werkt als kunsthistoricus bij het Nationaal Museum en schrijft artikelen in een ochtendblad. Hij is een soort plaatsvervangende man van Alma geworden; toch wordt hij stelselmatig door haar tegengewerkt en gekleineerd. Ze speelt Johan en Oscar voortdurend tegen elkaar uit. Het gevolg is dat de broers een grote hekel aan elkaar hebben. Oscar voelt zich mislukt en grijpt alle denkbare middelen aan om wraak op zijn broer te nemen.
Als bekend wordt dat Johan's werk geëxposeerd zal worden, schrijft hij in de krant een negatief artikel over de stijl van dit werk. Johan is woedend en reageert zich af op zijn moeder. Hij vertelt haar dat hij zijn verdwenen vader voor zijn expositie heeft uitgenodigd. Alma raakt hierdoor erg overstuur en het wordt duidelijk dat zij niet de sterke en zelfstandige vrouw is die je verwacht.

Johan is getrouwd met Ellen Visser en heeft drie kinderen; de vijftienjarige tweeling Paul en Peter en de tienjarige Saar. De hartsvriendin van Ellen is Lisa, die een drukke baan heeft als psychiater. Ze is getrouwd met de Engelsman Lawrence en heeft twee kinderen. Als Saar overlijdt heeft Ellen veel steun haar. Johan kan niet tegen het verdriet van Ellen, na een tijdje gaan ze dan ook scheiden.
Als Johan op de opening van de expositie trots zijn meesterstuk wil presenteren komt Oscar binnen met een schilderij wat gemaakt is door hun vader; het schilderij van hun vader lijkt precies op dat van Johan's meesterstuk. Johan heeft het schilderij opgeslagen in zijn hoofd toen zijn vader het 'm liet zien en heeft het onbewust nageschilderd in de hoop dat zijn vader trots op hem zou zijn. Johan wordt ontzettend kwaad en vliegt Oscar aan. Oscar slaat hem een bloedneus en duwt zijn moeder omver. Hij vlucht naar buiten en durft zich niet meer te vertonen. Hij loopt weg, naar de haven. Hij is niet duidelijk van plan zelfmoord te plegen, maar als hij zijn sleutels in het water wil gooien verliest hij zijn evenwicht en verdrinkt.
Als Johan alleen is beseft hij hoe erg hij zijn vader al die jaren heeft gemist.

De relatie tussen tekst en auteur:
In het boek overlijdt Saar, het dochtertje van Johan en Ellen.
De dochter van Anna Enquist is ook overleden. Opvallend is dat het boek is geschreven toen haar dochter nog niet overleden was. Ook komen er veel psychologische aspecten in voor; Anna Enquist is zelf psychiater

Genre:
Dit boek is een familieroman en psychologische roman.
In dit boek draait het om de kunstenaar, Johan. Zijn familie wordt uitgebreid beschreven en vormt ook een deel van het boek. Achter bijna alle gebeurtenissen en feiten zit een psychologische gedachte.

Titel en ondertitel:
Het meesterstuk staat direct in verband met de tentoonstelling van Johan Steenkamer. Op het doek van zijn ‘meesterstuk’ is de relatie tussen Alma en haar zonen symbolisch afgebeeld. De zalm die de vrouw op het schilderij vast heeft is Johan, hij is de lieveling van zijn moeder en de zoon die zijn vader op artistiek gebied heeft overtroffen. De tweede zalm, die opengesneden op de tafel ligt, stelt Oscar voor, de achtergestelde, verwaarloosde zoon.

Motto en opdracht:
Dit boek bestaat uit drie delen. Voor elk deel staat een Italiaans zinnetje.
Leporello:’Notte e giorno faticar’
Nacht en dag zich afmatten
hiermee wordt bedoeld de strijd die Johan en Oscar voeren.
Elvira:’ma tradita e addandonata provo ancor per lui pietá’
Verraden en in de steek gelaten toon ik nog steeds liefde voor hem.
Dit staal op Ellen. Aan het eind van het deel doet ze het met Johan in het verlaten huis. Dit is nadat ze hem afwees omdat ze zich verlaten en in de steek gelaten voelde.
Don Giovanni:’più del pan che mangio, più dell’aria che spiro’
Meer brood dat ik eet, meer lucht dat ik adem.
Dit slaat op oscar. Hij leeft met hetgeen hij nodig heeft.

Motieven, onderwerp en hoofdgedachte:
Het motief van Johan om de tentoonstelling te doen is om in het licht te
komen dat is ook het motief voor Oscar wanneer hij het schilderij van zijn vader door de regen sleept. Het motief van Alma om de twee kinderen tegen elkaar in het harnas te werken is omdat ze bang is dat ze haar ook verlaten. Het motief van Ellen om Johan te verlaten is omdat ze voor zichzelf moet kiezen.

Het onderwerp is relaties in de familie.

De hoofdgedachte is de verbondenheid die iedereen met zijn familie heeft zelfs zonder dat jij je daar bewust van bent.

Personages:
Johan Steenkamer
Johan is een man van ongeveer 40 jarige leeftijd en is schilder. Het milieu waar Johan is opgegroeid was niet bepaald liefdevol. Dit heeft invloed op zijn hele leven gehad. Zijn lengte is iets meer dan gemiddeld, houding rechtop, bouw meer atletisch dan leptosoom. De billen hangen een beetje. Borsthaar vooralsnog zwart, te veel grijs ertussen om eruit te wieden. Geen vet. Donker haar met roos. De rimpels kan je voren noemen, het gezicht door het leven getekend, niet door de ouderdom. Geen bril. Fiere hals, hoofd recht op de schouders. Volle lippen, zware wenkbrauwen, onbepaalde ogenkleur met bruin erin.

In het begin van het boek houdt Lisa, een psychiater, een lezing over narcisme. Terwijl ze hierover aan het praten is merkt ze dat ze het over Johan heeft.
Johan Steenkamer is een opkomend schilder die schreeuwt om bewondering. Hij is de zoon van Alma en Charles Steenkamer en hij heeft een broer, Oscar. Als kind kon hij al goed tekenen en toen wilde hij ook graag bewonderd worden,ten koste van zijn broer Oscar. Hij is getrouwd geweest met Ellen en heeft met haar drie kinderen gekregen, waarvan de jongste, Saar, overlijdt. Na het overlijden gaat Johan al snel door met zijn leven alsof er niks gebeurd is. De zin van het leven is volgens hem keihard werken en beroemd worden. Het liefst wil hij dat alle aandacht op hem gevestigd is. Johan heeft regelmatig last van ‘woedeaanvallen’ als de dingen anders gaan dan hij ze in gedachten had.

Ten opzichte van Oscar gedraagt Johan zich onuitstaanbaar. De broers zijn al van jongs af aan grote rivalen en doen alles om elkaar dwars te zitten. Hoewel Oscar alles doet om bij Alma in de smaak te vallen is Johan het lievelingetje van zijn moeder.
Johan uit zijn emoties in het schilderen, hoewel hij dit zelf niet toegeeft. Als mensen vragen wat een schilderij voorstelt geeft hij altijd een droog antwoord zonder emotie.
Johan wil altijd alles en iedereen overtreffen. Hij is een rokkenjager die altijd alles naar zijn hand probeert te zetten.

Verhouding tot de andere personages.
Johan - Oscar:
Broers. Elkaars rivalen in de strijd voor aandacht van hun moeder. Proberen elkaar altijd te overtreffen.

Johan - Ellen:
Getrouwd, maar hun huwelijk is voor de dood van Saar al niet al te goed. Hierna groeien ze alleen maar verder uit elkaar (Johan komt steeds minder thuis, werkt veel, gaat vreemd) tot ze gaan scheiden. Ze vrijen als ze net uit elkaar zijn op de vloer van hun oude gezamenlijke huis.

Johan - Lisa:
Lisa is vooral de hartsvriendin van Ellen. In een stukje van het boek wordt duidelijk dat Johan af en toe, net als over bijna elke vrouw, seksuele fantasieën over Lisa heeft.

Johan - Tweeling:
De relatie met zijn kinderen is niet erg goed. Hij is weinig thuis, en de kinderen blijven na de scheiding van hun ouders bij Ellen.

Johan - Alma:
Johan is het lievelingetje van zijn moeder.

Johan - Charles:
Aan het einde van het boek wordt duidelijk dat Johan zijn vader toch wel heeft gemist al die jaren.

Veranderingen in de loop van het verhaal.
Qua karakter en gedrag verandert Johan weinig in de loop van het verhaal. Wel zie je dat de verhouding tussen Johan en Oscar voordat Charles hen had verlaten veel beter was. Verder staat in het verhaal dat Johan op een gegeven moment opeens van schilderstijl is veranderd: hij is gestopt met abstract, en echt schilderijen gaan schilderen die iets voorstellen. Ik denk dat dit te maken heeft met zijn steeds duidelijker wordende gevoelens over en voor zijn familie. Het wordt steeds duidelijker dat hij zijn vader erg heeft gemist, en dat de moeder in zijn opvoeding tekort heeft geschoten. Dit schildert hij dan ook in zijn meesterstuk.

Ellen Visser
Ellen is waarschijnlijk net als Johan rond de veertig jaar.
Ze houdt erg van haar kinderen. Als Saar dood gaat is ze hier helemaal kapot van. Ze geeft zichzelf de schuld en een jaar lang leeft ze niet. In de relatie met Johan lijkt het alsof Johan altijd alles voor het zeggen heeft. Ze is een stil persoon, Lisa is de enige waarmee ze echt over haar problemen praat.
In het begin van het verhaal heeft Ellen nog niet echt een persoonlijkheid. Als Saar ziek wordt begin je haar pas echt te kennen. De verandering in het verhaal is dat Ellen na de scheiding en bij het ouder worden van haar kinderen meer voor zichzelf is gaan leven en is gaan studeren.
De gezinssituatie thuis voor de kinderen wordt groot en deels bepaald door Ellen. Johan is weinig thuis en na de scheiding wonen de kinderen bij hun moeder.
Na de dood van Saar heeft Ellen heel duidelijk een jaar lang gerouwd. Johan kon hier niet tegen en dit is een van de aanleidingen geweest voor Johan en Lisa om te gaan scheiden.

Lisa
Lisa is waarschijnlijk ongeveer even oud als Johan en Ellen. Ze is de hartsvriendin van Ellen en heeft haar dan ook erg gesteund in het jaar na de dood van Saar.
Lisa lijkt een van de ‘normaalste’ figuren in het verhaal. Ze is behulpzaam, praat veel met de verschillende personen en heeft duidelijk haar eigen mening.
Haar uiterlijk wordt duidelijk door Johan:
“Johan kijkt naar Lisa. Ze draagt een lange rok met de roomwitte trui daarover. Kan ze wel hebben met haar figuur. Glimmende, pas geschoren benen, de blote voeten in mooie leren schoenen. Hoge hakken. De gebruinde hals is op het randje: pezig, maar nog geen vellen. Prachtige bruine polsen. Lekker, eigenlijk. Hoe zou het zijn om je handen in die rok te steken door de tailleband en de gespierde fietskont te kneden? Lekker, vast. Het is er nooit van gekomen, al voelt hij dat zijn manier van kijken wel aan Lisa besteed is. Wat weet ik weinig van haar.” [p.62] (Johan)

Lisa is een psychiater. Ze geeft voortdurend commentaar en analyses over de situaties en de personen. In de stukken die vanuit haar oogpunt geschreven zijn schemert ook de mening van de schrijfster, die net als Lisa met de psychologie werkt, duidelijk door. Lisa is niet echt dicht betrokken bij het verhaal en observeert alles van buiten af, hoewel ze toch duidelijk een rol speelt.
Over het milieu van Lisa is weinig bekend. Haar ouders zijn beiden overleden, en in de loop der tijd is Lisa verschillende malen getrouwd geweest. De man waarmee ze nu getrouwd is is samen met haar kinderen op vakantie.

Alma
Alma is een oude vrouw van ongeveer vijfenzeventig jaar. Ze lijkt een sterke en zelfstandige dame, maar als Johan zegt dat haar man Charles naar hun toe komt blijkt dat beeld niet helemaal waar te zijn. Het karakter van een oude, eenzame, onzekere en bange vrouw komt boven.
Door de omstanders wordt Alma gezien als de vrouw die haar zoons tegen elkaar op zet. Ze geniet ervan als Oscar en Johan ruzie hebben, vindt het leuk dat ze strijden om haar aandacht. Ze kan niet goed meer lopen en heeft hulp nodig van de mensen om haar heen. Ze wordt tegelijkertijd afgeschilderd als een hulpeloze oude vrouw en als een demonische moeder die constant zit te stoken tussen haar twee zoons.
Oscar is diegene die Alma de meeste hulp biedt. Johan lijkt een minder hechte relatie met zijn moeder te hebben, hoewel toch duidelijk wordt dat Alma Johan duidelijk voortrekt ten opzichte van Oscar.
De relatie van Alma met haar kleinkinderen (de tweeling van Johan en Ellen) is goed. Na de dood van Saar gaan deze kinderen vaak bij Alma op bezoek onder schooltijd en spelen ze spelletjes.

Oscar
Oscar is enkele jaren ouder dan Johan. Hij is behulpzaam ten opzichte van zijn moeder, vragend om aandacht van zijn moeder die hij niet krijgt. Hij is stil, bedachtzaam. In zijn strijd tegen Johan meestal de verliezer. Tot op het einde; hij gaat dood met het idee dat hij eindelijk zijn broertje verslagen heeft.

De bijfiguren:
Saar is de dochter van Ellen en Johan. Het tweede deel van het boek staat in het teken van de dood van Saar.

Charles is de vader van Oscar en Johan en de ex van Alma. Hij heeft zijn gezin verlaten toen zijn kinderen nog jong waren om met een andere vrouw naar Amerika te gaan.

Paul en Peter zijn de twee zonen van Ellen en Johan.

Zina is een leerlinge uit de eindexamenklas van Johan. Ze is het vriendinnetje van Mats en gaat naar bed met Johan. Zina wordt beschreven als het prototype van een vrouw-waarmee-een-man-vreemd-gaat. Ze is sexy, verleidt de mannen makkelijk en legt makkelijk contacten.

Lawrence is de man van Lisa. Over hem is weinig bekend, omdat hij op het moment van vertellen op vakantie was met de kinderen.

Klaas Bijl is de baas van Ellen en wordt door haar als een soort vaderfiguur gezien. Ook steunt hij het werk en de expositie van Johan (ook financieel)

Tijd en ruimte:
De historische tijd is denk ik aan het begin van de jaren’90. In het boek wordt geen jaartal vermeld. Een passage waaruit je het kan opmaken:
“Oscar hoeft nooit op te ruimen want het is altijd netjes. Hij eet in zijn keuken en kijkt televisie in zijn slaapkamer. Daar staat ook zijn boekenkast, dan is hij ‘s nachts niet zo alleen. In de huiskamer staan, terzijde van de tafel, twee lage stoelen bij een geluidsinstallatie. Tegen de wand staan grammofoonplaten en cd’s, onder de vensterbanken van de hoge ramen bewaart hij op smalle planken de videobanden”
In deze passage worden duidelijk elektronische ontwikkelingen gegeven van de jaren ‘90

De vertelde tijd van het boek duurt zonder flashbacks iets meer dan week, maar met de flashbacks meegerekend beslaat het boek minimaal een periode van 30 jaar. Er is nameijk een stuk waar Alma zegt dat ze alweer 30 jaar alleen is.
Het verhaal speelt zich niet in chronologische volgorde af. Er zitten heel veel flashbacks in.

Het verhaal speelt zich voor het grootste deel af in het huis van Alma en in de expositieruimte. Het huis van Alma is de ruimte waar iedereen naar toekomt. De Expositieruimte wordt beschreven in het laatste deel van het boek. Daar wordt vindt de grootste gebeurtenis uit het boek plaats.

Vertelperspectief:
Je maakt het verhaal mee door de ogen van Johan, Ellen, Lisa, Oscar en Alma. Er is sprake van een hij/zij vertelwijze. De gebeurtenissen worden steeds door een andere persoon bekeken waardoor je alle belangrijke personen goed leert kennen, en je hebt een objectieve kijk op de gebeurtenissen.
’Wat doen we, wat doen we’, denkt Ellen. ‘Waarom voel ik dit vreselijke medelijden, waarom wil ik wel alles doen om hem op te laten houden met huilen? Wil ik wat er gebeurt, wil ik het echt?’
’De hals van Ellen’, denkt Johan. ‘Mijn vrouw.’ Een ijzige razernij stijgt in hem op om wat hij verloren heeft, om wat hij gaat verlaten. (blz 212)

Spanning:
Het verhaal begint met een regel die al voor een groot deel de thematiek van het verhaal aangeeft: ‘De goudvissen hebben hun jongen opgevreten’. Je begint niet aan het begin van het hele gebeuren, maar valt er eigenlijk middenin. In de loop van het verhaal wordt pas duidelijk wat er aan vooraf is gegaan. Het verhaal begint een paar dagen voor de tentoonstelling start, en net na de tentoonstelling eindigt. Het gedeelte daar tussen in bestaat voor het grootste gedeelte uit flashbacks. Het boek is opgebouwd uit drie delen. Er wordt langzaamaan en zeker een spanning opgebouwd naar zondag, de dag dat Johan’s expositie geopend wordt. Het boek heeft een open einde, omdat je niet weet hoe het leven van Alma en Johan verder gaat na die vernedering en na de dood van Oscar.

Stijl:
’Op de plek van Saar een nieuw kind. Weer de gang op. Uit de knipperlichtkamer wordt nu het karretje weer naar buiten gereden. De bloesjeszuster heeft tranen in haar ogen. Waarom hangen al die mensen hun armen zo naar beneden? Ze wijken terug tegen de muur om Ellen door te laten. De kamer is fel verlicht. De kamer is doodstil. De cijfers op het infuus zijn gedoofd. De zuurstofslang zwijgt. In het bed ligt een meisje van tien dat geen adem haalt.” [p.149]

Het taalgebruik is makkelijk het zijn allemaal korte zinnen en de woordkeus is ook eenvoudig. Er vinden heel veel beschrijvingen in plaats. Beschrijvingen van gevoelens en van een handeling of omgeving, maar er zijn weinig dialogen.

Verwachting achteraf:
Mijn verwachting van dit boek is wel uitgekomen. Het was inderdaad een psychologisch en ingewikkeld boek, maar mijn moeders verwachting dat ik het boek niet mooi zou vinden klopt niet helemaal. In het begin is het moeilijk om in het verhaal te komen. Je valt midden in het boek zonder dat je weet waar het verhaal naartoe gaat, wie de personen zijn enzovoort. Er gebeurd in het begin nog niet echt veel waardoor het best wat moeite kost om de aandacht erbvij te houden. Als je eenmaal de verschillende figuren een beetje begint te kennen kan je je pas echt inleven in het verhaal en wordt het leuk om te lezen. De gebeurtenissen en situaties worden heel mooi beschreven en tussen de wat langdradige stukken zitten mooie scènes die ervoor zorgen dat je toch door blijft lezen. Het boek is (het einde uitgezonderd) niet echt spannend, en door de ingewikkelde bouw (flashbacks) is het soms wat moeilijk te volgen.
Toch zou ik, nu ik het boek gelezen heb, het indelen bij de betere boeken. Pas aan het einde krijg je door hoe goed het verhaal eigenlijk in elkaar zit, wat de functie is van de scènes waarvan je in het begin dacht ‘waar gaat dit over?!?’ en wat de schrijfster je wil laten zien. De gebeurtenissen hebben allemaal een functie, en vaak met symbolische voorwerpen en woorden wordt aangegeven wat er gebeurt.
Al met al vond ik ‘Het Meesterstuk’ van Anna Enquist een apart, origineel maar vooral ook mooi boek. De stijl en het verhaal spraken mij heel erg aan en ondanks het soms wat saaie en langzame verloop doet het zijn naam eer aan.