Geschreven door:	Anne
Datum ingestuurd:	18 april 2005
Niveau:	5 vwo
Taal:
Woorden:	2520
Opvragingen:	7075 (90 deze maand)
Waardering:	Currently 3.88/5 1 2 3 4 5 3.9/5 (25 stemmen)

Bibliografische gegevens
Hella S. Haasse; Oeroeg
Amsterdam, 45ste druk 1995 (1948)

Samenvatting van de inhoud
Het verhaal gaat over de vriendschap tussen de ik-figuur en Oeroeg. De ik-figuur is een zoon van een Nederlandse planters familie die een onderneming beheerden in Kebon Djati diep in het bergland van de Preanger. Oeroeg is een echte inlandse jongen, zoon van Sidris en Deppoh die als mandoer werkte bij de onderneming. De jongens zijn ongeveer even oud en omdat de ik-figuur enig kind blijft trekt hij dagelijks veel met Oeroeg op. Het verhaal is een lange terugblik op dit samenzijn. (blz. 1) Bij alles waar de ik-figuur aan moet denken in zijn jeugd komt automatisch het beeld van Oeroeg boven. Ze waren onafscheidelijk. De ik-figuur is kind aan huis bij Oeroeg's familie. (blz. 38) De ik-figuur heeft weinig contacten met zijn ouders. Zijn moeder is ziekelijk en zijn vader is vaak weg. Het is zijn vader een doorn in het oog dat de ik-figuur zo slecht Nederlands spreekt. Er komt een medewerker van de onderneming, meneer Bollinger, om hem beter Nederlands te leren. (blz. 15-16) Oeroeg wordt hier van buitengesloten, maar hij mag wel staan te luisteren. Oeroeg blijkt hier al erg leergierig. Tijdens een bezoek van gasten uit Batavia wordt er besloten om 's avonds een bezoek te brengen naar Telaga Hideung, het Zwarte Meer, een meer waar over geheimzinnige verhalen de ronde doen. (blz. 22) De ik-figuur mag mee en ook Deppoh is een van de begeleiders. Men gebruikt een oud vlot om over het meer te varen. De groep is echter veel te wild, waardoor er een stuk van het vlot afbreekt. (blz. 30) De ik-figuur valt eraf en in een poging om hem te redden verdrinkt Deppoh, die verstrikt raakt in de vele waterplanten. (blz.31) Door dat Oeroeg's vader bij deze gebeurtenis overleden is, mag ook Oeroeg mee naar de lagere school in Soekaboemi, waar de jongens elke ochtend met de trein naar toe gaan, een trein met een echt stoomblok en met wagons zonder glas. (blz. 39) In het begin van de middag komen ze dan weer terug. De herinneringen van de ik-figuur gaan in op de vele kleuren groen, geuren en het geklater van het water van de bergbeekjes. Omdat Oeroeg's moeder in een dienstwoning woonde, moet zij verhuizen, wat een behoorlijke achteruitgang betekent. De familie accepteert dit als normaal. Oeroeg's school bezoek maakt dat andere inlanders opmerkingen tegen hem gaan maken. (blz. 39) Na de scheiding van de ouders van de ik-figuur komt hij bij Lida in Soekaboemi wonen, die voor hem zorgt. (blz. 61) Als deze hoort van Oeroeg en wat die voor hem betekent mag die ook bij haar komen. Lida is ongehuwd en beheert een pension. (blz. 64) Oeroeg's vorderingen vallen haar op en zij vindt dat hij verder moet leren. (blz 69) Als de ik-figuur naar de HBS in Batavia gaat komt hij daar in een internaat. Lida verkoopt haar pension en begint een nieuw in Batavia. (blz. 73) Zij betaalt de kosten voor de MULO van Oeroeg. Zij hoopt dat hij later arts zal worden. In Batavia groeien de jongens een beetje uit elkaar. Oeroeg krijgt een paar andere vrienden erbij, waardoor het op school minder met hem gaat. Op voorspraak van Lida mag hij ook op het internaat komen, waardoor er meer controle op hem is. (blz. 78) Op het internaat zitten voornamelijk kinderen van Europese ouders en een enkele zoon van een inlandse regent. Oeroeg past hier niet tussen. Op de MULO heeft hij minder problemen: daar zitten vooral halfbloeden. Alleen de ik-figuur gaat op voet van gelijkheid met Oeroeg om. Na de MULO gaat Oeroeg inderdaad voor arts leren in Soerabaja, aanvankelijk met een beurs, maar later weer op kosten van Lida. (blz. 88) In Soerabaja krijgt Oeroeg politieke interesses, waardoor hij zich keert tegen de Europese overheersing en het dom houden van de man in de dessa. Als de ik-figuur hem daar een keer opzoekt krijgt hij alle argumenten over zich heen. Zelf heeft hij daar nog nooit over nagedacht. (blz. 110-111) Oeroeg, die nooit erg aardig voor Lida was geweest en altijd alle zorgen van haar voor hem maar voor gewoon had aangenomen, blijkt nu trots te zijn op haar: ze werkt in een inlands ziekenhuis als verpleegster en leert Javaans. De ik-figuur gaat voor zijn ingenieursopleiding naar Delft, waar hij tijdens de tweede wereldoorlog studeert. (blz. 113) Na zijn studie neemt hij een baan in zijn geboorteland en gaat terug. Dit gaat samen met het begin van de politionele acties, omdat er opstanden waren uitgebroken. Tijdens een bezoek aan zijn geboortestreek komen alle herinneringen weer boven. Ook gaat hij weer naar dat geheimzinnige meer Telaga Hideung. (blz. 114) Opeens staat er een inlandse strijder voor hem, waarin hij Oeroeg meent te herkennen. Het enige wat deze tot hem zegt is Ga weg, je hebt hier niets te zoeken'. Oeroeg verdwijnt en de ik-figuur blijft met lege handen achter. Hij komt tot de conclusie dat Oeroeg net is als het meer: ‘Ik kende hem als een spiegelende oppervlakte. De diepte peilde ik nooit.' (blz.119)

Bron: http://huiswerk.scholieren.com/uittreksels/verslag.php?verslagid=1365

Personages
- Ikpersoon (naam is onbekend); de leeftijd van de persoon verschilt; het boek begint bij het kind-zijn en eindigt als de ikpersoon ongeveer 18 jaar is. De ikpersoon heeft sproeten en is lang, maar loopt qua ontwikkeling achter op zijn vriend Oeroeg. De ikpersoon is een zoon van een plantagebaas. De ikpersoon is een round character; tijdens het verhaal veranderd zijn denken en zijn karakter wordt uitgebreid besproken. Hij heeft een speciale band met Indië en voelt zich meer thuis bij Oeroeg dan thuis, waar zin ouders nauwelijks aandacht aan hem schenken, hoewel hij later (dat wijst ook op een round character) minder met Oeroeg omgaat. Tekst: “Het zag erna uit dat ik, zoals later ook het geval bleek, lang zou worden” (blz 78) Hieruit kun je afleiden dat de ikfiguur lang was. Tekst: “Ik voelde mij thuis bij Oeroeg, ook binnen in huis, waar het rook naar het kokosvet dat Sidris in haar haarwrong wreef.” (blz 12)
- Oeroeg is in het begin de vriend van de ikfiguur en later de vijand. Oeroeg is even oud als de ikfiguur; zijn leeftijd varieert dus. Oeroeg is van Soedanese afkomst. Oeroeg is een stille jongen die geen in het begin geen blijk geeft van zijn emoties, later vertelt hij wat hem dwars zit en gaat hij heftige discussies met de ikpersoon aan. Dit wijst op een round character. Oeroeg is de zoon van een arbeider op de plantage van de vader van de ikpersoon. Oeroeg is een lange slanke jongen met een donkere huid. In het begin van het verhaal loopt hij er qua kleding armoedig bij, later wordt hij door Lida netjes aangekleed. Tekst: “Oeroeg was van een harmonische, gespierde slankheid, in tegenstelling tot mijn lompe nog niet uitgegroeide ledematen” (blz 67) Dit bewijs bevestigd zijn uiterlijke kenmerken. Tekst: “ Oeroeg was de oudste zoon van mijn vaders mandoer en evenals ik geboren op de onderneming Kebon Djati, waar mijn vaderadministrateur was.” Dit vertelt Oeroeg’s afkomst en de relatie Oeroeg-ikpersoon.
- Lida is een Nederlandse vrouw die in Indie een rusthuis probeert op te richten. Het mislukt alleen en dus zet ze al haar hoop op haar pleegzoon Oeroeg. Lida is erg ingetogen en zeurt niet als iets niet lukt. Ze werkt hard en is trots op Oeroeg. Lida is en flat character; haar karakter van een rustige hardwerkende vrouw veranderd niet en wordt weinig besproken. Ze had geen inzicht in de fantasie van de jongens. Tekst: “Lida had middelgrote, vrij mager gestalte, as-blond haar, dat zij kort en steil droeg, met pony op het voorhoofd, en grijze ogen, weinig opvallend onregelmatig gezicht. (blz 61) Dit bewijs vertelt over haar uiterlijk. Tekst: “ Lida was een vrouw die geen omwegen kende. Zij had wat Oeroeg en ik in later jaren de groene-zeepmentaliteit plachten te noemen – geen fantasie geen begrip voor of zelfs maar geloof in het bestaan van dingen die zij zich niet kon voorstellen, die haar telkens weer de dupe deed zijn.” (blz 66) Dit beschrijft een belangrijke karaktertrek van Lida.

Relaties

De ikpersoon en Oeroeg zijn in hun jeugd zeer goede vrienden, ze zijn onafscheidelijk. Als ze ouder worden, gaan ze allebei naar een andere school. Vanaf dat moment verandert Oeroeg heel sterk, en wil minder met de ikpersoon te maken hebben. Hun vriendschap is nooit meer goed gekomen.

De relatie tussen de ikpersoon en Lida is wat moeilijker te bepalen, wat je in ieder geval krijgt te weten is, dat de relatie tussen Oeroeg en Lida veel beter is. Des al niettemin blijft Lida wel brieven sturen naar de ikpersoon om te laten weten hoe het met hen gaat.

Tussen Lida en Oeroeg is er sprake van een goede band. Lida heeft Oeroeg enthousiast gemaakt voor het beroep arts, daardoor mag Lida Oeroeg heel graag. Oeroeg maakt erg veel gebruik van de diensten die Lida Oeroeg aanbiedt.

Tijd
Tijd is een belangrijk aspect in het verhaal. Het verhaal speelt gedeeltelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als dit niet het geval was geweest, was het verhaal heel anders gelopen; de relatie tussen Oeroeg en ikpersoon was dan waarschijnlijk niet zo verslechterd, doordat ze elkaar zouden blijven zien. De tijd waarin Oeroeg en de ikpersoon elkaar niet zien (door de tweede wereldoorlog) is bepalend voor het einde van het verhaal. Ook de sfeer tussen de originele bewoners en de Nederlanders zou heel anders zijn geweest.

De historische tijd
Rond de achttiende verjaardag van de Ik-persoon Tekst: “Ik was zeventien jaar, bijna achttien, en lang voor mijn leeftijd.” vertrekt hij naar Nederland, waar hij gaat studeren in Delft. In die tijd breekt er oorlog uit, met Duitsland. Dat is rond 1940. Tekst: “Ik vertrok naar Europa. Het heeft geen zin hier uit te weiden over de tijd die volgde, over mijn kort verblijf bij mijn moeder in Nice, mijn studie in Delft, die door de oorlog onderbroken en later, door maatregelen van de Duitsers, geheel stopgezet werd.”
Het verhaal start op zijn zesde levensjaar, dat is dus rond 1928. Het verhaal eindigt een paar jaar na de oorlog, rond 1950 dus. “Wij waren toen allebei omstreeks zes jaar oud.”

Verteltijd
Het boek heeft 122 bladzijden, er is geen hoofdstukkenindeling.

Vertelde tijd
Vanaf het zesde levensjaar van de ikpersoon wordt er verteld en eindigt na de achttiende verjaardag van de ikpersoon. Dat betekend dus een kleine 12 jaar.
In het verhaal wordt vaak langere tijd overgeslagen en vervolgens weer gedetailleerd over een korte tijd verteld.

Chronologie
Dit verhaal is eigenlijk één grote terugwijzing, de ikpersoon vertelt over zijn verleden, dit komt door de achteraf vertellende ik – vertelinstantie.
Het verhaal is niet chronologisch geschreven.

Ab ovo – in medias res
Het verhaal is ab-ovo vertelt; je begint met de kinder tijd van de jongens, en langzamerhand wordt er naar de ruzie van de jongens toe verteld. Je komt de volledige historie van de ruzie te weten, vanaf dat de jongens vrienden zijn.

Motieven
Leidmotief
Het motief “Telaga Hideung” (het Zwarte Meer) speelt een belangrijke rol in het verhaal, het komt bij een paar belangrijke gebeurtenissen steeds terug.
Punt een is dat Oeroeg en de ikpersoon in hun jeugd altijd fantaseerden over Telaga Hideung, ze dachten dat het daar gevaarlijk was, dat je daar als je niet oppaste zo opgegeten zou worden door alle vreemde dieren die daar zouden rondlopen.
“Na de rijsttafel, toen allen bijeen waren in de binnegallerij – ik zat onopgemerkt op de grond naast de grammofoonkast – stelde een van de gasten voor een rit te maken naar Telaga Hideung, het Zwarte Meer, dat hogerop in de bergen lag. Bij het horen van die naam begon mijn hart te kloppen. In de fantasieen van Oeroeg en mij speelde bergmeer een grote rol.”

De tweede belangrijke gebeurtenis waarin het motief terugkomt is dat de vader van Oeroeg de ikpersoon probeert te redden, als de boot waar hij en nog een paar anderen op zitten doormidden breekt. De ikpersoon wordt gered, maar de vader van Oeroeg overleeft het niet.
“Het meest drukte mij het besef dat Deppohwas omgekomen, terwijl hij naar mij zocht.”

De laatste belangrijke gebeurtenis waarbij het motief een rol speelt is dat de ikpersoon op het einde van het verhaal op zoek gaat naar Oeroeg, en hem vindt bij Telaga Hideung. Oeroeg gebied hem om te verdwijnen.
“'Ga weg,' herhaalde hij, ten overvloede. Ik draaide mij half om en keek naar Telaga Hideung, oeroude kraterput, door regenval tot meer gemaakt.”

Verhaalmotief
Het motief “vriendschap” speelt een heel erg belangrijke rol.
Oeroeg en de ikpersoon zijn zeer goed bevriend met elkaar “Oeroeg was mijn vriend. Als ik terugdenk aan mijn kindertijd en mijn jongensjaren, verschijnt zonder uitzondering het beeld van Oeroeg in mij...” maar in de loop van het verhaal wordt hun vriendschap steeds minder sterk, Oeroeg en de ikpersoon leven steeds verder van elkaar vandaan. “In de aangrenzende kamer hoorde ik Oeroeg en Abdullah gedempt praten. De scheiding tussen hun wereld en de mijne was volkomen.”

Thematiek
De vriendschap tussen twee jongens met verschillende culturen, die door cultuurverschillen kapot gaat.

Door het cultuurverschil tussen Oeroeg en ikpersoon wordt de relatie tussen Oeroeg en de ikpersoon steeds slechter. In het begin van het verhaal kunnen de jongens goed met elkaar opschieten en spelen ze vaak rondom de Telaga Hideung. Als naar lange tijd de ikpersoon weer op zoek gaat naar Oeroeg, komt hij hem tegen, maar Oeroeg gebiedt hem om weg te gaan, de vriendschap is kapot gegaan.

Evaluatie

Moreel argument
Cultuurverschillen spelen in dit verhaal een grote rol. Oeroeg en de ikpersoon zijn van verschillende afkomst; Oeroeg is een Indo, de ikpersoon heeft Nederlandse ouders. In het begin zorgen de cultuurverschillen niet voor problemen; de jongens gaan erg vaak met elkaar om. Later in het verhaal wilt Oeroeg geen Indo meer zijn, en gewoon net als de ikpersoon een Nederlander. De jongens gaan uit elkaar en als ze elkaar weer tegen komen begint Oeroeg op de ikpersoon te schelden dat de blanken de Indo’s dom proberen te houden om ze voor hen te laten werken. Het hele verhaal draait om deze cultuurverschillen, die uiteindelijk ook de scheiding tussen Oeroeg en de ikpersoon betekenen. Cultuurverschillen zijn nog steeds aan de orde van de dag, en ik vind dat de schrijver dit probleem op een goede en duidelijke manier naar voren brengt. Echter, ik vind het stuk waarin Oeroeg op de ikpersoon begint te schelden, niet helemaal kloppen; de (Nederlandse) ikpersoon heeft zelf geen ‘dom houden’ op zijn geweten, en dus vind ik het schelden naar de ikpersoon persoonlijk, onterecht.

Emotivistisch argument
Ik vind het verhaal erg ontroerend en aangrijpend. Het verhaal is ontroerend als de ikpersoon vertelt hoeveel hij van Oeroeg houdt en het verhaal was aangrijpend op momenten als de vader van Oeroeg verdrinkt omdat hij de ikpersoon wilde redden, Oeroeg de ikpersoon uitscheldt. Ook de scheiding van de ouders van de ikpersoon en de eenzaamheid van de ikpersoon zijn aangrijpend. De ontroerende en aangrijpende stukken worden –ondanks dat de ikpersoon het zelf vertelt en het verhaal waarschijnlijk bijgekleurd is- vrij objectief gemeld, zo lijkt het.

Structureel argument
Het verhaal vormt een samenhangend geheel; het verhaal wordt door de ikpersoon achteraf vertelt. Dit gebeurt niet helemaal chronologisch (er zitten enkele vooruitwijzingen en flashbacks in) maar het verhaal is goed te begrijpen door het duidelijke taalgebruik.
(woorden: 308)