Geschreven door:	marrel [meer]
Datum ingestuurd:	23 januari 2005
Niveau:	5 havo
Taal:
Woorden:	2837
Opvragingen:	10303 (40 deze maand)
Waardering:	Currently 3.37/5 1 2 3 4 5 3.4/5 (43 stemmen)

Zakelijke gegevens

Schrijfster: Adriaan van Dis
Titel: Familieziek
Uitgever, plaats en jaar van uitgave,druk: Augustus, Amsterdam 2002, eerste druk
Aanbal bladzijden: 205 pagina’s
Datum leesverslag: 20 september 2004

Waarom heb ik dit boek gekozen
Het fragment uit het boek “Indische duinen” van Adriaan van Dis dat ik heb gelezen in “Dossier lezen” sprak mij heel erg aan. Het was een mooi verhaal, ik las er makkelijk doorheen door het niet al te moeilijke en toch wel recente taalgebruik en de mannier van omgaan tussen de vader en dat zoontje sprak me ook wel aan. Ik hoorde echter van veel mensen die het boek al hadden gelezen, dat het boek niet echt geweldig was. Daarom heb ik besloten een ander boek van dezelfde schrijver te proberen, “familieziek” dus. De achterkant van het boek deed me vermoeden dat het gedeeltelijk over de Koude Oorlog ging. Oorlogsverhalen vind ik sowieso wel leuk om te lezen maar meestal gaan ze over de tweede wereldoorlog, dit was dus weer net wat anders. Verder beschrijft de achterkant dat de spanning binnen het gezin nogal hoog is en daarom heb ik het boek uiteindelijk genomen.

Mijn eerste reacties
Ik vond Familieziek echt een leuk boek om te lezen. Er zat enorm veel afwisseling in het verhaal. Allereerst de manier waarop het gezin met elkaar omgaat, moeder en de drie zussen waren eigenlijk altijd in strijd met meneer Java en zijn zoontje. Er gebeuren ook regelmatig onverwachte maar herkenbare dingen. Zo lees je over de watersnoodramp en hoe het arme gezin zich probeert te redden en andere wil helpen, hoe het op school gaat met de jongen en hoe meneer Java daarop reageert en uiteindelijk hoe meneer Java in een gesticht word geplaatst en de jongen naar familie moet. De manier van schrijven blijft ook spannend, hoewel het niet vanuit iemands ogen is geschreven wordt toch vaak gezegd hoe meneer Java en zijn zoon over elkaar denken en soms in korte aparte hoofdstukken word er een gesprek van de zussen en hun moeder “afgeluisterd” en op die manier krijg je vanuit elke persoon te zien hoe ze over elkaar denken. Ook dat was boeiend.

Korte samenvatting van de gebeurtenissen

Het gezin in de familie bestaat eigenlijk uit twee delen, maar ze komen allemaal uit Nederlands-Indië. Moeder heeft uit een eerder huwelijk drie dochters, die in het boek eerste zus, tweede zus en derde zus worden genoemd. Hun vader was soldaat in de Koude Oorlog en kwam al in een van de eerste weken om het leven. Met zijn vieren zaten ze opgesloten in een kamp. De moeder was erg ziek en daarom ging de eerste zus opzoek naar iemand om haar te helpen. Ze kwam uit bij meneer Java. Uiteindelijk werd moeder verliefd op meneer Java en na de oorlog bleven ze bij elkaar en uit dit huwelijk ontstaat een zoontje. Om een nieuw bestaan op te bouwen verhuisde het gezin naar Nederland.
De zoon van meneer Java is de hoofdpersoon uit het boek, maar een naam heeft hij niet, iedereen noemt hem jongen en daar heeft hij geen problemen mee. Zijn eigen naam vond hij toch niet mooi dus dit is dan beter in zijn ogen. De jongen werd door meneer Java ook wel zijn pupil genoemd, hij moest zijn trots worden het liefst net zo geweldig als hij, maar dat gaat al vrij snel verkeerd. Hij is allergisch voor bepaalde stofdeeltjes en dingen in de lucht en zodra de jongen bij paarden, meneer Java’s grootste hobby, in de buurt komt begint hij te niezen. Dit is onbegrijpelijk voor zijn vader. Verder gaat de jongen niet naar school, hij krijgt thuis les van zijn vader die het Nederlandse onderwijs voor geen cent vertrouwt. Hij leert de jongen niet uit boeken maar uit het leven, dat is wat telt. Verder geeft meneer Java schrijfles, mooie schuine letters en moeilijke woorden zal de jongen leren zodat hij als hij dan toch naar school moet een paar klassen over kan slaan. Toen de jongen uiteindelijk dan toch naar school ging bleef hij meteen het eerste jaar zitten, een grote teleurstelling voor meneer Java en ook de jongen vond het moeilijk om zijn eindrapport te laten zien.
De familie had weinig geld, niks in huis werd weggegooid. Van een oude rok kon je nog een broek maken enz. Veel dingen in het huis waren ook geschonken door bekenden en iedereen was heel dankbaar voor alles wat ze hadden. Alleen meneer Java, die van vroeger uit was gewend om rijk te zijn, gaf veel geld uit. De huishoudportemonnee werd vaak door meneer Java gebruikt om nieuwe schoenen, die hij al enorm veel had, en ook kocht hij een keer een tv. Die moest echter na een week het huis weer uit omdat er simpel weg geen geld voor was. De vrouwen in het huis kunnen het gedrag van meneer Java en zijn zoontje niet begrijpen, alles wat ze doen is in hun ogen fout en de meiden snappen niet meer dat ze deze man ooit aan hun moeder hebben gekoppeld.
De jongen en meneer Java brachten veel tijd met elkaar door, maar meneer Java wordt steeds onrustiger. De oorlog heeft zijn sporen achter gelaten en nu hij op de radio hoort over een H-bom (waterstofbom) wordt hij bang voor een nieuwe oorlog. Onrustig loopt hij door het huis, de lessen met de jongen moeten wachten en hij doet niks anders dan voor de radio zitten, totdat moeder er een stokje voor steekt. Haar man wordt overgeplaatst naar een inrichting. Daar moet hij tot rust komen. De jongen wordt ondertussen thuis onhandelbaar. Hij steelt geld van zijn ouders, schreeuwt en schopt. Daarom wordt hij voor een tijdje naar familie op het platte land gestuurd, in de hoop dat ook hij tot rust komt en manieren leert. De eerste weken ging het goed maar toen ontstonden er meningsverschillen. Zijn familie was christelijk, hij niet. Zijn familie was voor Soekarno maar bij hem thuis waren ze absoluut tegen. Hij geloofde dat Soekarno (die meneer Java aap noemde) het leven van zijn ouders had verknald in Nederlands-Indië en werd daarom weer zeer agressief. Aan het eind van het boek komt iedereen weer thuis bij elkaar, maar zoals vroeger zal het nooit meer worden.

Persoonsbeschrijving

De hoofdpersoon uit het boek is het zoontje van meneer Java, naamloos maar toch met een sterk karakter dat verandert naarmate het boek vordert. Over wie hij is wordt eigenlijk weinig beschreven maar je ziet wel hoe hij reageert in bepaalde situaties. Ik schat dat hij een jongetje van een jaar of zeven. In het begin is het jongetje vrij stil. Hij luistert goed naar zijn vader, volgt geduldig zijn lessen en wanneer iets niet lukt voelt hij zich schuldig. Hij bewondert zijn vader, omdat die zo veel weet over alles, hij wil veel van hem leren maar is tegelijkertijd bang om iets fout te doen en voor alle woede aanvallen van meneer Java. Hoewel zijn vader bijna dag en nacht met hem doorbrengt mist hij wat, liefde. Voor zijn vader moet hij presteren, de trots worden van hem, maar op andere gebieden voelt hij zich buiten gesloten. Wanneer meneer Java bijvoorbeeld zijn grote hobby dansen uitoefent in de kamer, zwiert hij om beurten met alle meisjes door de kamer, maar hij mag nooit een dansje mee maken en als dat wel gebeurt heel kort. Die liefde probeert hij daarom bij zijn moeder te halen. Soms probeert hij heel lief bij haar te gaan staan, of uit zichzelf te helpen bij de afwas maar het word nooit gewaardeerd. Dit komt omdat de relatie tussen meneer Java en moeder niet goed meer is en omdat hij een zoon daarvan is word er ook aan hem geen aandacht meer besteed. Ook zijn stiefzussen zien de jongen als een last, hij loopt altijd in de weg en ook zij zien hem als oorzaak van meneer Java’s problemen. Eigenlijk heel onterecht want de jongen doet echt zijn best om er wat van te maken maar elke poging word door de rest van het huis onderuit gehaald.
Rond de tijd dat de jongen naar school gaat merk je dat hij wat zelfstandiger wordt, of in elk geval iets minder aandacht vraagt van meneer Java. Na school maakt hij ooit een extra wandeling en toen er een week lang een Grieks schip in de haven van het stadje lag ging hij op eigen houtje kijken, terwijl hij een jaar terug altijd met zijn vader zou zijn gegaan. Toen ze later die week toch ook nog een keer samen gingen liet de jongen meneer Java beneden aan de loopplank staan, die vervolgens dus helemaal alleen met heel veel moeite (zijn conditie was niet al te best meer) naar boven moest klauteren. De jongen was nog wel heel geïnteresseerd in alle uitleg van zijn vader, maar het verschil was eigenlijk dat niet meer alles vanuit meneer Java kwam maar ook hij zelf met ideeën kwam.
Nog wat later gaat het met meneer Java steeds slechter. Hoewel niet precies wordt beschreven waarom zal dit te maken hebben met de oorlog in Nederlands-Indie, wat hij daardoor allemaal heeft moeten achterlaten en wat hij hier nu mist. Het gedrag van de jongen veranderd hierdoor ook tegelijkertijd. Meneer Java heeft totaal geen oog meer voor hem, staat soms dagen voor het raam naar buiten te staren en zijn zoon wordt daardoor heel agressief. De jongen gooit met spullen, gaat tegen bevelen in en schreeuwt door het huis. Meneer Java is ook niet meer acceptabel voor de rest van het gezin en hij wordt voor een paar weken in een inrichting geplaatst, zodat hij wat tot rust kan komen. De jongen wordt niet veel later naar familie op het platte land gebracht, in de hoop dat hij daar, door hard aanpakken en het andere leven weer manieren zal leren. Dit gaat een tijdje goed, totdat zijn oom en tante ’s avonds op een feestje onaardige dingen gaan zeggen over zijn moeder en vader en toen bleek ook dat zijn familie heel anders dacht over bijvoorbeeld de regering. Hij heeft thuis geleerd dat bepaalde personen slecht zijn, dat die alles uit het leven van meneer Java en zijn vrouw hebben ontnomen, maar nu hoort hij zijn familie die mensen prijzen. Hij schreeuwt en slaat om zich heen, neemt het op voor zijn eigen gezin en gaat uiteindelijk weer terug naar huis. Een paar keer mag hij op bezoek bij meneer Java, die nog steeds in die inrichting zit en het lijkt of het uit elkaar halen van die twee een enorme sterke band heeft opgeleverd. Meneer Java is op het idee gekomen zelf een waterstof bom te bouwen, een draagbare, iets wat veel nuttiger was dan die van de russen. Hij slaat door in zijn ideeën en wordt voor gek verklaart door de meeste maar de jongen steunt en gelooft hem. Uiteindelijk komt ook meneer Java weer naar huis, hij ziet er slechter uit dan ooit maar de vader/zoon band is wel hechter geworden. De jongen is ook opeens weer heel wat rustiger.

Verdiepingsopdracht VI, thematiek

Het boek familieziek past binnen verschillende thema’s. De aanleiding van hoe meneer Java en de moeder zijn geworden was eigenlijk de Koude Oorlog, maar verder word daar in het boek weinig over verteld. Ook psychische problemen spelen een rol, eigenlijk dus als gevolg van de oorlog, maar het belangrijkste in het boek is toch de familie relatie. De manier waarop de familie in elkaar zit is vrij opvallend, eigenlijk zou het zelfs beter zijn als je zegt dat er twee families bij elkaar in huis wonen. Meneer Java en zijn zoon lijden een leven dat vrijwel naast dat van de moeder en de drie dochters heen gaat en dat is eigenlijk best vreemd. Meneer Java en de moeder uit het verhaal hebben namelijk precies hetzelfde meegemaakt, de oorlog heeft bij beide sporen achter gelaten en over heel veel dingen, zoals politiek, denken ze ook gelijk. De drie dochters staan duidelijk aan de kant van hun moeder maar het jongetje staat er eigenlijk tussen in.
Zijn vader wil trots op hem zijn, wil dat hij presteert en brengt daarom ook heel veel tijd met hem door, wat de jongen heel fijn vind. Hij wil ook aandacht van de moeder, maar die wil totaal niks van hem weten. Toch neemt hij dat haar niet echt kwalijk, als hij er al kwaad over word, is dat meestal op zichzelf. Het jongetje lijd eigenlijk nog het meest onder de situatie van allemaal. Hij krijgt niet de kans om te laten zien wie hij echt is, allereerst omdat niemand daar echt in geïnteresseerd is en ten tweede omdat hij bang is voor de reacties erop.
Meneer Java en zijn vrouw mogen elkaar dus eigenlijk helemaal niet meer commentaar leveren op elkanders “gebreken” doen ze niet. Wanneer meneer Java in een woede aanval het avond eten voor de zoveelste keer tegen het behang gooit staat iedereen rustig op om een doek te pakken en alles schoon te maken, terwijl je eigenlijk zou verwachten dat er een flinke scheldpartij zou komen. Juist omdat vooral de moeder zoiets heeft van doe normaal, ga mijn huis uit, maar zelfs dat heeft ze er niet voor over. Ze negeren elkaar nog net niet eigenlijk, maar omgaan met elkaar, of dat nou vriendschappelijk is of in haat en nijd, is volkomen onmogelijk lijkt het wel.

Verdiepingsopdracht I,perspectief

Het boek is geschreven niet vanuit een personage maar door een “verteller”. Dit zorgt ervoor dat je van elk persoon een redelijk eerlijk beeld krijgt en ik denk dat als het verhaal vanuit een van de personages was geschreven dat heel anders zou zijn geweest.
Wanneer door de ogen van het jongetje, de hoofdpersoon, zou worden bekeken zou meneer Java waarschijnlijk heel wat minder streng over komen. Zoals je het nu ziet is meneer Java een persoon die de jongen min of meer dwingt te presteren, maar de jongen ziet het meer als lessen om net zo perfect te worden als zijn vader. Mijn beeld over meneer Java zou dan dus weldegelijk veranderen van een strenge en een beetje depressieve man naar iemand die heel veel liefde toont aan zijn zoon. Wat dat depressieve betreft, ik denk dat het jongetje nog iets te jong is om echt door te hebben waarom zijn vader ooit woede aanvallen heeft of juist heel triest is, dat zou dan dus ook niet echt aan het licht komen. Verder wil het jongetje liefde van zijn moeder, hij heeft niet het besef dat ze hem eigenlijk niet wil dus ook zij zal in positiever daglicht komen te staan.
Als meneer Java het verhaal zou vertellen denk ik dat het een somberder tintje kan krijgen. De man is volledig aangetast door de oorlog, kan niet accepteren wat Soekarno hem, zijn vroegere gezin en landgenoten heeft aangedaan. De positieve dingen van het leven ziet de man bijna niet meer en hij ziet zijn zoon als iemand die de mislukte onderdelen in zijn eigen leven moet goedmaken. Vooral tegen het eind van het verhaal wanneer meneer Java in een gesticht terecht komt heeft de man in een eigen wereldje. Op dat moment zal wraak een belangrijke rol spelen in het verhaal. Samengevat zal het voor het verhaal dus betekenen dat het veel meer in het teken zal gaan staan van de gevolgen van de Koude Oorlog, wat dat met meneer Java heeft gedaan.
De moeder en dochters denken eigenlijk het zelfde over veel dingen, dus uit wie zijn ogen het ook geschreven zou worden, veel verschillen zullen er niet zijn. De vrouwen hebben een enorme hekel aan meneer Java en de jongen. Zoals ik er nu tegen aan kijkt vrij onterecht en vanuit het huidige perspectief zijn de vrouwen enorm onredelijk. Wanneer hun, hun eigen verhaal zouden vertellen zou ik waarschijnlijk heel wat minder positief zijn over meneer Java en zijn zoon. Het zouden echte lastpakken zijn die alleen maar aandacht hebben voor zichzelf. Misschien zou ik dan ook wel beter begrijpen waar die haat vandaan komt, want op dit moment lijkt het voor mij echt dat de vrouwen zich aanstellen. Natuurlijk is het niet normaal dat meneer Java in zijn eigen wereldje leeft, maar wanneer hij, en zeker zijn zoon, meer aandacht zouden krijgen van de rest van het gezin zouden ze vast beter kunnen leven met het trauma.

Eindoordeel

Uiteindelijk vond ik het boek heel mooi om te lezen. Het was wel anders dan ik had verwacht, de achterkant doet vermoeden dat het jongetje opgroeit in de oorlog en ook de rol van de moeder en zusters kwam anders naar voor in het boek. Toch was dit niet negatief, ten eerste heeft de gezinssituatie heeft me heel erg geboeid. Verder was de manier waarop de oorlogstrauma’s van meneer Java werden beschreven, in tegenstelling tot in bijvoorbeeld “bezonken rood”, heel begrijpelijk. Op de een of andere manier kon ik me inleven waarom die man soms zo kwaad werd, waarom hij een bord tegen de muur smeet of waarom hij zo graag wil dat zijn zoon presteert. Daarom vond ik het boek dus best boeiend, bovendien was de schrijfstijl lekker vlot waardoor het nog lekker las ook.